Euskal lokuzioak sarean - Gaztelerazko korrespondentziak

a buenas	onez onean onez onera onez onetara
a cara o cruz	begitartez ala uzkuz busti ala lehorka txapel zuloka kutx ala pil kurutx ala pil
a (mi, tu, su...) cargo	(neure, heure, bere...) eskuko (inoren) gain
a ciegas	itsumustuka
a (mi, tu, su...) costa	(inoren) bizkarraren gainean (inoren) bizkarretik (inoren) lepora (inoren) lepotik (inoren) lepotik (inoren) lepotik
a (mi, tu, su...) cuenta	(inoren) bizkar gain (inoren) bizkarrera
a (mi, tu, su...) cuenta, a (mi, tu, su...) cargo	(inoren) bizkar
a duras penas	nekez eta pekez
a fe que	ala egia!
a galope tendido	lau oinean
a horcajadas	hankalatraba izterkoloxkoan ixtaklok
a hurtadillas	isil ostuka itsas irakitua bezala
a la bartola	hanka zabal ipurdia zabalik
a la luz del día	egun argiz
a las primeras de cambio	hitz batetik bestean hitz batetik bestera
a lo que salga	huts ala bete huts ala kausi huts ala kausi
a manos llenas	atzaparrak betean
a más no poder	ezin gehiagoan
a ojo	begi neurriz
a ojo (de buen cubero)	aleitzi aliritzira
a pedir de boca	asean eta betean
a pie quieto	hanka geldi oin garbian oin geldian
a primera vista	aditu batean
a sangre fría	odol hotzean odol hotzik
a sangre y fuego	hil eta herio su eta salda
a ser posible	ahalbait
a simple vista	begi hutsez
a tiro de piedra	harri barruan
a toda vela	belak betean
a todo correr	antxintxika oinak arinik orpoz ipurdi
a trompicones	buruz gainka eskintxoka
a una vez	gogo batez eta aho batez
a una voz	aho betez boz batez gogo batez hitz batez
abrir los ojos	begiak argiari ireki begiak luzatu
aburrirse soberanamente	gogait gaizto egin gogait garbi egin
acabar mal	fin gaixto egin
además de	ez ezik
aflojar la bolsa	ziskua askatu behatza busti
agarrarse una mona	bilboko barrenkaletik makalaua ekarri katua eraman mahatsa hartu atuna harrapatu amuarraina harrapatu eperra harrapatu mokoilua harrapatu otso beltza harrapatu perretxikoa harrapatu txorizoa harrapatu zepelina harrapatu
agarrar(se) un ciclón	erasoa bildu
agua de borrajas	agotz galda lastozko sua ur errea
aguantar su vela	kandela hartu
aguzar las orejas	belarriak tente jarri belarriak luzatu belarriak zabaldu
ahí está el quid	hor dago iltzea hor zagok ba
ahí (te) las arregles	(heure, bere...) bostean konpon (hadi, bedi...) han konpon han konpunt hor konpon! hor konpon dominus vobiscum hor konpon mari anton! hor konpon txuri ta beltzak! konpon (hadi) hortik! (heure, bere...) santu santakin konpon (hadi, bedi...)
ahogarse en un vaso de agua	zazpi etxetako herrian galdu putzu txikian ito hego haizerik gabe zoratu arra beteko uretan ito
ajustar las cuentas	(inori) zerraila giltzan ajustatu
al cabo del tiempo	denboraren denbora
al contado	eskugainean
al fiado	salustean
al fin y al cabo	azken eta gero hutsean betean
al menos	bedere behindanik behin behinepehinean behinik behin behinik behinean behiniripinean behintzat ezpererik
al poco	handik laster handik sarri
al revés	atzekoz aurre atzekoz aurrera buru buztanka erdikoz bazterrera goikoz behera
al sol que más calienta	ikazkinarekin beltz, errotazainarekin zuri
alegrar la cara	kopeta argitu begia arraitu
alegrar la vista	begiari atsegin eman
alejarse del mundanal ruido	balsak ahantzi mundutik desamarratu
alguna que otra vez	behin edo behin behin edo berriz behin edo beste behin edo bestean behin edo birritan behin edo bitan inoiz behin inoiz edo behin inoiz edo berriz inoiz edo beste inoizka alditan noiz edo behin
andar a tientas	oine oine ibili
andar con ojo	begia ibili begiz ibili
andar con tiento	oinak labur ibili
andar de boca en boca	aho-mihitan ibili ahotan ibili mihitan ibili mingainetan ibili ahotan jarri munduaren ahotan jarri
andar(se) por las ramas	erroak utzirik adarrei lotu
andarse con tiento	pausoa kuidadoz ipini
andársele (a uno) la cabeza	burutik aldaratu barnea estali
ante todo	lehenengo eta behin
apagar la sed	egarria hil
apártate de mi vista	ken begietatik ken orpoetatik
aplicar el oído	(ezeri) belarria eman belarria makurtu
aportar su granito de arena	(neure, heure, bere...) harri koxkorra ekarri
apretarse el cinturón	petrinak estutu
apuntar maneras	molde ukan
arco de San Martín	auriadarra erromako zubia frantziako zubia jaungoikoaren gerrikoa jaungoikoaren zubia ortzadarra san migelen zubia san nikolasen zubia zubiadarra
arma blanca	arma zuri
armar camorra	liskar altxatu
arrimar el ascua a su sardina	(neure, heure, bere...) saindua alabatu (neure, heure, bere...) eltzeari su eman (neure, heure, bere...) labeari su eman (neure, heure, bere...) opilari ikatza eman (neure, heure, bere...) astoari arre (esan) (neure, heure, bere...) hariari eutsi (neure, heure, bere...) opliari ikatza hurbildu (neure, heure, here...) labea iziotu
asentar la cabeza	burua jarri
atar corto	(ezeri) brida eduki (ezeri) hesia ipini
bailar al son que tocan	(inoren) soinuan dantza egin
bajar los humos	(inori) izarrak kendu
bajo la capa del cielo	belarraren gainean eguzkiaren azpian hodei honen azpian
bajo mano	esku azpiz eskupetik kapapetik
bajo pena de muerte	biziaren penan
batir todas las marcas	orain artekoak apurtu orain arteko guztiak tapatu
boca abajo	ahoz behera
bocanegra	eletxarkari esan txarreko mihi zikineko
bolsa de hierro	diru errementari
boquirroto	ahozabal antzara karrankari berbajario berbalapiko berrijario berrilapiko elezaku goldemutur hitzjario hitzontzi hitzuntzki hizkilipai lapiko txiki mingain luze mihi laster xardoki merke ahazabal
burro de carga	alferren astoa
cabeza abajo	buruz behera buruzutik
cabeza arriba	ahoz gora hortzez gora
cabeza de chorlito	txepetxburu txoriburu
cabeza dura	burugogor kaskagor
cabizbajo	buruz behera
cada cual	bat bedera
cada dos por tres	beti eta beti hirutatik bitan hitzetik hitzera hitzetik hortzean hitzetik hortzera puntuan behin txilean pitean txitean potean
cada uno por su lado	nor bere alde
cada vez más	beti eta gehiago gero eta gero gerotik gerora (...)-ago
caer bien	(ezer, inor) (inori) eder egin
caer en el olvido	ahanzmendura erori
caer en la cuenta	kontuan erori kontura erori kontuan jausi
caer por su propio peso	ispilurik ez behar
caer(le) bien (a alguien)	begi oneko jausi
caer(se) de sueño	loak eraman
caerle del cielo	osaba tomasek eman
caerse de lo alto de un pino	habiatik erori
caerse de sueño	logureak erreta egon loak errea egon
caerse del guindo	astotik jausi
caerse el alma a los pies	bihotza erori bihotzeko hegoak erori bihotza galdu
calentar el asiento	aulkiak berotu
calentar la cabeza	(inori) burua berotu
calentar las orejas	(inori) belarriak berotu (inori) belarriaren ertzak berotu (inori) bizkarra berotu (inor) bero bero egin epeldu
cantar la palinodia	zeruaz tipula egin
cantar las cuarenta	direnak esan entzuteko bat esan esatekoak esan (neureak, heureak, bereak...) eta asto zaharrarenak esan handiak esan zakurrarenak esan
cantar otro gallo	beste zakur batek zaunka egin beste oilar batek kukurruku jo kukutxoak soinua aldrebes jo
cargar el muerto	ahuntzak egotzi ardiak egotzi
cargar sobre (sus) espaldas	(neure, heure, bere...) bizkar hartu (neure, heure, bere...) gain hartu (neure, heure, bere...) gainera hartu soinera hartu
cascarrabias	ipurterre kakerre prakestu putzmin teka mehe triperre zakarripurdi zakurrilar zakur mutur
casquivano	buruarin buru aurki buru-huts haize belatz haize buru kaskarin kasko arin koxko arin koxko arineko orbel herriko buru-arin buru-arin
cero a la izquierda	ezaren ondoko hutsaren hurrengo
cerrar el pico	(neure, heure, bere...) atea hertsirik eduki ezpainak lotu
chiticalla	ahate mutu mingain motz
chocar la mano	bostekoa estutu
chuparse los dedos	musuak eztitu bizarrak koipetu ezpainak koipetu ezpainak koipeztatu hatzak miazkatu behatzak txupatu
claro que sí!	bai behin!
coger el toro por los cuernos	(ezer) adarretik lotu
coger las vueltas	esku-itzulia hartu (ezeri) (inori) tamaina hartu tamaina harrapatu
coger una mona	atxurra ukan
colgar de un hilo	kordokan gelditu
colgar un sanbenito	lelo txarra ez erantsi
comer las migajas	mahaipetik afaldu
comér(selo) con los ojos	begiz jan
comerse las tripas	birikak jan erraiak jan tripak jan
comer(se) su padre por los pies	idia adar eta guzti irentsi idi bat adarrez aurre jan
como (vino) al mundo	amak eginda bezala
como alma en pena	arima erratua bezala arima erratuen gisan
como alma que lleva el diablo	herio suhar herio suharrean
cómo no	bai hortan bai zeretik
como sea	inola ahalean zor edo bulur
como si nada	alegia deusez alegia deusez
comprar a plazos	kosketan erosi
comprar al contado	eskudiru erosi
con ah¡nco	gaitzeko karraskan
con el rabo entre las piernas	buztana hankapean
con la boca abierta	aho bete hezurrekin aho(a) zabalik ahoa bete haginekin ahoa bete hezurrekin musututs ahoa bete hortzekin aho(a) bete haginekin ahoan gurutze aho bete hortzekin
con la cabeza alta	kopeta gora kopeta gorarik
con las manos vacías	esku hutsean
con los brazos abiertos	esku zabal
con los cinco sentidos	begi-belarri
con todo	guztiagatik ere guztiarekin ere hala eta guztiz ere halaz guzti arren ere halaz guzti(a)z halaz guztiz ere hau eta guzti ere
con un hilo de voz	boza estuan
conocer de vista	aurpegiz ezagutu
contar chismes	ele(ak) bildu
contar trolas	botaboleoak bota
correcalles	kalejira
correr mundo	mundu korri joan bazterrak korritu
correr sangre	odola jausi
correveidile	berripurdi elaberriti kontukatilu non-ze-berri
cortabolsas	sakel hustutzaile sos zikiratzaile
cortar de raiz	zainetik atera
cortar el paso	(ezeri) bidea pikatu
cortar las alas	hegoak moztu
costar trabajo	(inon, ezertan) lanak egon (ezerk) lan ukan lanak ukan
cristo bendito	kristo lezokoa
cualquiera sabe	auskalo
cuando Cristo no tenía barba	gauza guztiek hizketan zekiten denboran
cuando las ranas críen pelo	asto arrak ume egin orduko
cuando meen las gallinas	oiloak piz egiterako
cuanto antes	lehen bada lehen baino lehen lehenbailehen lehenbailasterren
cuatro gatos	lau oilo
cuéntaselo a la abuela	amari esaiok/n sar (iezaiok/n, iezaiozu, biezaio...) hori zoro bati
cueste lo que cueste	zor edo lor zor nahi lor gostaia gosta
culo de mal asiento	oilo kanpoan errulea(k)
cumplir (su) palabra	hitza bete
dar a entender	aditzera eman
dar al fiado	gerotan eman
dar alas	haizea eman haize eman
dar alcance	parea jo
dar cabezadas	lo-kaikuak egin
dar calabazas	kalabazak eman kuiatoa jaso kalabazak emon kalabazak emon
dar coces contra el aguijón	akuilua ostiko jotzea akuiluaren kontra ostikoa jo akuilua ostikatu
dar con la puerta en las narices	ateaz aurpegian eman
dar crédito	sineste hartu (inori) sinesmen hartu
dar el callo	izerdia emon
dar el primer paso	lehen harria ekarria
dar en el blanco	txuria ukitu
dar en todas partes	eskuan eta denetan min egin
dar fe	fede egin
dar gato por liebre	zahiaz irina egin
dar guerra	lanak eman
dar la campanada	kanpana jo
dar la cara	aurpegia atera aurre eman
dar la espalda	atzea eman (inori) atzeko aldea eman (ezeri) bizkar eman kostadu eman aurpegia itzuli (ezeri) bizkarra eman (ezeri) bizkarra eman
dar largas	luzapena emon luzapena emon
dar mala espina	(ezerk) usain onik ez eman (inor) iruditu gaiztoak hartu
dar (su) merecido	(neure, heure, bere...) betea eman
dar (su) palabra	hitz(a) eman (inori) hitz ukan
dar parte	parte(a) eman parteak zabaldu
dar paz	bakea eman
dar pie	(inori) (ezertarako) bide(a) eman
dar que hablar	esanbideak eman hizpidea jarri hizpidean jarri
dar término	azkena eman buru eman burutara eman
dar un vuelco el corazón	barrena irauli barrunbea irauli barrena nahasi
dar una lección	(inori) lezione egin
dar una pasada	orraztu bat eman
dar una somanta	(inori) arkakusoak akabatu (inori) arkakusuak hil (inori) euliak kendu hautsak kendu
dar vela en (este) entierro	kofradiko egin
dár(sela) con queso	azak eman (inork) hamaika eta erdiak eman petardo(a) eman beltza sakatu banderila sartu ederra sartu epela(k) sartu lakatza sartu zipotza sartu
darle a la lengua	mingaina astindu mingaina dantzatu
darle en la madre	txurtenean jo
darlo mascado	ahotua eman
dar(le) mala espina	susmo txarra hartu
darse la mano	eskuak eman
darse por vencido	erauki esan kuku jo
dar(le) un repaso	soineko galtzak kenduta bidali
dar(se) un respiro	arnasa eduki arnasa eduki
de adorno	zoko betegarri
de algún modo	inondik edo inola
de allí en adelante	handik aurrera handik gero handik harat harez gero(ztik)
de antemano	alde aurretik alde aurrez aldez aurrenean aldez aurrez aldez aurretik aurretiaz
de aquí en adelante	hemendik aitzina hemendik atzera hemendik goiti hemendik harat honez aurrera
de aquí para allá	bazterrez bazter handik honaka eta hemendik harunzka handikorik hortikora
de aquí y de acullá	han hemendikako
de arriba abajo	gain behera
de bracete	besoz beso
de brazos cruzados	basoak lotuta basoak lotuta
de bruces	ahuspez buruz aurrera mokoz ipurdi
de buen corazón	bihotz biguneko bihotz leun
de buen coraz¢n	hunki oneko
de buen ver	ikustate handiko
de cabo a rabo	bururen buru burutik buru burutik burura hasi eta buka
de entonces acá	geroztik hona(t) geroztik honuntz handik honat harik hona
de golpe	zartadan
de hombre a hombre	gizonez gizon
de hoy en adelante	gaurgoiti(k) gaurdanik gora jagoiti(k)
de improviso	itsumustuan
de la Ceca a la Meca	jo ondarroa eta jo mutriku
de la misma calaña	azkazi bereko azkazi bereko
de la noche a la mañana	egunetik biharrera gaurtik biharrera goizetik gauera
de la piel de Judas	judasen endako satanasen larruko
de lado a lado	alderen alde
de lleno	bete betean osoz oso
de lo contrario	ezpabere ezpere(n) osterantzean
de los pies a la cabeza	burutik behatzetara burutik behatzetara
de mal beber	edan txarreko
de manos a boca	ahotik eskura ahotik sudurrera
de mañanita	goizean goiz
de marras	zorioneko
de medio a medio	erdiz erdi
de morros	muturrez aurrera
de motu propio	(neure, heure, bere...) arioz (neure, heure, bere...) baitarik (neure, heure, here...) buruz (neure, heure, bere...) kasa
de ninguna manera	ez baldinbere ezelanbere ez inolaz ere (ez) inondik ere (ez) inondik eta inora (ez) inondik inora (ez)
de nuevo	berriren berri
(conocer, hablar...) de o¡das	amen-omenka (mintzatu, jardun, ari...)
de paso	bide batez bide berdinez bidenabar
de pelo en pecho	papobilotsu
de pies a cabeza	burutik behatze(ta)ra
de poca monta	gorabehera gut(x)iko
de pocas luces	argi laburreko entendimendu lotutako adin iluneko adin iluneko
de repente	bat-batean bat batera bat batez bet betan betan hitzetik hortzera pupustean tipustean betbetan bat batera bat batera
de sol a sol	izarretik izarrera
de tal modo que	hala non
de todo corazón	bihotz guztiaz gogoz eta bihotzez
de todos modos	horratik ere inola(z) ere nolanahi ere
de un d¡a para otro	egunetik biharrerat egunetik biharrerat
de un golpe	hots batean
de una vez	behin behinik
de una vez por todas	behin betiko(tz) behin betikotzat behin betirako behin eta betiko
de vez en cuando	aldian behin behingotik behingora denboratik denborara lantzean behin maiz edo behin noiz behinka noizean behin noizean behinka noizean eta behin noizean noiz noiz(e)tik behin noizetik noiz noizetik noizera noizik bakoitza noizik bakoitzean noizik behin noizik behinako batzuetan noizik behinbetan noizik behinean noizik behinetan noizik behingo noizik eta behin noizik noizean noizik noizera noiztenka takian-potian noizean behin noizean behin
decir aquí estoy yo	planta bota
decir las cosas claras	kopeta garbiarekin hitz egin
decir por los bajines	hitz estalia esan hitz estalka esan
decirlo un pajarito	intxixu batek esan
dejar a cargo de	kargutan eman
dejar a un lado	bazter utzi bereiz utzi
dejar con la boca abierta	musututs utzi
dejar con un palmo de narices	lau mutur egin zehe bat sudur egin
dejar cortado	lo utzi moztuta utzi
dejar de lado	bazterrean utzi bazterrera utzi
dejar en mal lugar	leku ederrean gelditu / jarri / ipini / utzi
dejar este mundo	mundu honetatik mugida eman
dejar huella	itzala utzi
dejar seco	zoko bota
dejarse ver	bekokia ageri
del tiempo de Maricasta¤a	mairuen denborako
despedir con cajas destempladas	aurretik bidali
despertar muertos	itsua argitu
destapar el tarro de las esencias	zakukoak atera
devanar la madeja	mataza askatu
devanarse los sesos	buru-fuinak higatu buru-fuinak unatu buru-fuinak higatu
devolver dos por uno	baten bia bihurtu
día y noche	gau eta egun
dinero contante y sonante	eskuko diru
dorar la píldora	(inori) kaliza urreztatu
dormir a pierna suelta	oso eta santu lo egin zabal eta zabar lo egin zurra zurra lo egin
dormir la mona	katua kendu azeria larrutu astelehena pasa
(matar) dos p jaros de un tiro	harri batez bizpalau xori
duro de corazón	bihotzgogor bihotz gogordun bihotz gogorreko su harri guztiak baino bihotz gogorragoa(k)
echado para adelante	burubero odol beroko
échale guindas	harrapa ezak/n zangotik
echando chispas	oinazturak hartzen tximistak egiten txinpart jaurtika
echar a cara o cruz	busti ala lehor bota leon-kastillo bota
echar a perder	alferrik galdu
echar a suertes	batoi ala bakoiti egin hauspekoak egin txotxalamotx egin zotz egin zotzetara egin
echar culebras por la boca	ahotik muskerrak eta sugeak atera
echar el freno	arrasta eman
echar el guante	atzaparra egotzi eskuak egotzi eskuak erantsi atzaparra ezarri eskua(k) ezarri eskuak iratxeki
echar el lazo	lakirioa bota
echar el ojo	begia bota begi(a) eman begi ezarri begiz jo begiz jota eduki begiz jota eduki
echar el resto	errestoa utzi
echar en cara	aurpegira eman
echar la espuela	espuela ipini
echar la peseta	moxalak egin
echar las culpas	defautak eraiki
echar leña al fuego	ihesi doan zakurrari buztanean su eman
echar mal de ojo	begiz egin begizkoa egin begizkoak ipini
echar margaritas a los cerdos	astoari konfiturak ematea
echar piedras a su propio tejado	(neure, heure, bere...) etxea aitzurtu (neure, heure, bere...) buruari harrika eman (neure, heure, bere...) ezpataz eman (neure, heure, bere...) etxea harrikatu (neure, heure, bere...) buruari harria ekarri (neure, heure, bere...) buruari harria ekarri (neure, heure, bere...) burua erretzeko egur bila ibili
echar raíces	erroak bota sustraiak egin zain hezurrak egin zuztarrak egin erroak hartu lurra hartu zain hartu
echar un vistazo	begia sartu
echarse al monte	mendira joan
echarse atrás	oina atzeratu zangoa atzera bota atzera egin
el cuento de la buena pipa	lihoaren penak
el cuento de nunca acabar	bukatzen ez den soka
el ombligo del mundo	munduko arima
el último mono	azkeneko mamu gorria
empeñarse en vano	hutsean ari
empinar el codo	ipurdia jaso kopa okertu
empujar una puerta abierta	asto hilari jotzea
en breve	laburrik barne luzaro baino lehen luzaro gabe
en cierto modo	gisa batera
en consideración a	(inoren) legean
en cueros vivos	larru bizirik larrugorrian
en cuerpo y alma	buruaz aitzur
en declive	gain behera
en el coche de San Fernando	san fernandoren kotxean
en el mejor de los casos	onik onenean
en forma	trenpu onean forman izan
en idas y venidas	atzekorik aurrekora
en primer lugar	behindik behin behinik bat
en (su) sano juicio	juizio betean
en sus propias narices	(neure, heure, bere...) musu garbietan
en última instancia	besterik ezinean ezinbestean ezinbestez
en último extremo	azken beltzean
en último término	azken bestean azken buruan
en un abrir y cerrar de ojos	begi gora-behera batean begi(en) itxi-ireki batean begiak herts-ireki artean
en un salto	txakada batean zaplada batean
en un santiamén	aitaren egin orduko irri arra batean jesus amen esan orduko jesus batean jesusean
encender una vela a S. Miguel y otra al diablo	san migeli kandela bat eta etsaiari beste bat jarri
encontrar la horma de su zapato	neurriko zapatak egin (neure, heure, bere...) neurriko zapata harrapatu neurriko zapata topatu
encontrár(selo) hasta en la sopa	oinatzarria lez topatu
enseñar los dientes	hortzak erakutsi
ensimismarse	(neure, heure, bere...) baitara bildu
entrar por el ojo izquierdo	begi onetik ez sartu
entre una cosa y otra	bana beste banaz beste batez beste
escarmentar en cabeza ajena	(inoren) baitan zentzatu
estar a cara de perro	txakur (eta) katu egon
estar a (mi, tu, su...) cuenta, estar a (mi, tu, su...) cargo	(inork ezer bere) eskuko izan
estar a la cuarta pregunta	ezetik baiera egon behiaren boskarren txahala bezala gelditu ez zeru ez lur gelditu zor eta lor gelditu
estar a malas	(inorekin) gaitzez egon
estar al cargo (de...)	(ezertaz) kargu ukan
estar al día	ordua mundu bizi
estar alerta	(ezeri, inori) bi kandelarekin argi egin
estar apañado	ongi jaioa(k) egon
estar bajo llave	gakoaz egon
estar cazando moscas	esku bateko behatzak banatzen egon eulikeriatan egon denbora kitarra jotzen eta dendeletean pasa denbora ontzen oihuari begira pasa
estar de brazos cruzados	besoak uztarturik egon antxumeak saltzen ari
estar de mala gaita	gaita txarrean egon
estar de morros	mutur gelditu
estar de murria	putzak eduki muxak hartu
estar de paso	iragaitzaz izan
estar el acecho	zelatan jarri
estar en babia	babian bizi
estar en el ajo	saltsan ibili tartean ibili
estar en ello	(honetara, horretara, beretara) egon
estar en las últimas	hil herioan egon azkeneko zezenetan ibili
estar en lo cierto	zuzen egon
estar en (mi, tu, su...) mano	(ezer inoren) esku egon
estar (algo) en mantillas	(ezer) mantuxetan egon (ezer) mantuxetan egon
estar en su sano juicio	juizioan jantzia egon zentzuan egon buru argia ukan burua oso ukan
estar hasta las narices	leporaino bete
estar lleno	total egin
estar matando moscas	kukusoak hiltzen ari
estar metido hasta el cuello	(ezertan) belarrietaraino sartua egon
estar ojo avizor	begia tientoan eduki
estar pendiente de	(inoren, ezeren) baitan egon
estar pensando en las musarañas	izarrei begira egon
estar siempre con la misma canción	beti musika bera izan
estar sin un céntimo	kornadurik gabe izan
estar sobre ascuas	atorran ezin kabitu
estar verde (para algo)	gaza egon
estirar la pata	hanka hoztu
ex profeso	bere bererik
exhalar el último suspiro	azken hatsa eman azkeneko arnasak eman azkeneko hatsa eman
exhalar el £ltimo suspiro	azken hatsa eman azken hatsa eman
expirar el plazo	denbora(k) bete
faltar a la palabra	(neure, heure, bere...) hitzean huts egin hitza hautsi hitza urratu
faltar el aliento	arnasa berotu auspoa berotu
faltar poco para	gutik egin
faltar un pelo	ile batek ez egin
faltar(le) un tornillo	burutik egon burutik elbarria egon burutik zabar egon adar bat falta buruan artale falta eduki ttantto bat falta burutik ukan kaskoa beteena ez ukan sala bat hutsa ukan
farolillo rojo	lanterna gorri
flor de un día	neguko lorea(k)
frenar la lengua	mihia bridatu
frente a frente	aurkez aurke aurrez aurre begiz begi bekoz beko buruz buru buruz buruan
fruncir el ceño	bekainak beztu kopeta beztu bekozko iluna eduki beltzuri egin (inori, ezeri) beltzuriz egon bekaina ilundu bekokia ilundu kopeta ilundu begia ilun ipini bekoki iluna ipini bekozko beltza ipini bekozko jarri bekozkodun jarri kopeta jarri kopeta beltza jarri kopeta ilun egon / jarri kopeta itzala jarri muturra jarri begitarte iluna paratu begitartea zapuztu
fuego fatuo	argi-txakurrak su zakur
fumar como un carretero	azorria ere erre
ganar puntos	gradoak jaso
ganarse el cocido	gatzaren dina egin
ganarse la vida	bizia atera bizibidea atera bizimodua atera burua atera txanpona atera bizitzekoa atera
gentilhombre	aitoren seme
(no) gran cosa	deus askorik (ez)
guardar las formas	manerak egin
guardar un as en la manga	atzera mardo egin
¡habráse visto!	egundaino halakorik egundainokoetan horrelakorik hau ere bada ba hau ere badugu hau ere bada horixe horregatik
hace poco	oraindik orain
hacer caso	jaramon egin entzutea eman
hacer castillos en el aire	(neure, heure, bere...) baitan mila dorre eta gaztelu egin
hacer (algo ) con toda la cara	(ezer) kopeta handiarekin egin
hacer correr la voz	fama atera hotsa(k) atera hotsa barreatu
hacer dinero	diruak egin
hacer fiestas (a alguien)	(inori) jai egin
hacer frente	buru egin gogor egin (inori, ezeri) hortzak erakutsi (ezeri) aurpegi emon (ezeri) buru egin (ezeri) aurpegi emon
hacer fuego	su egin
hacer gallos	kioak egin
hacer la colada	puxeta jo
hacer la corte	gorte egin
hacer la pelota	mingaina leun erabili (inoren) mahaian tafaila hedatu
hacer las Indias	(neure, heure, bere...) amerika bilatu amerikak egin indiak egin
hacer las paces	bakeak egin
hacer novillos	piper egin
hacer oídos sordos	aditu eta sor egin entzungor egin gogorrarena egin gor egin gorrarena egin
hacer pedazos	berrehun zati egin hauts egin
hacer quiebra	banakarrot egin malkarrot egin molokot egin porrot egin txulut egin kiebra jo malkarrotera joan
hacer sitio	leku(a) egin
hacer trabajar como un negro	(inor) harri eta makila erabili
hacer una jugarreta	pegadizo bat egin
hacer una pifia	zotzak hautsi
hacer valer	baliotan ezarri
hacer ver las estrellas	(inori) txoruiak esnatu
hacerla buena	handia egin
hacerse el longuis	zozoarena egin
hacerse el sueco	buruz belarri egin eskerkan ibili
hacerse la boca agua	hortzak izerditu hortzetan ura egin
hacerse mala sangre	odol gaizto egin
hacérse(le) (algo) cuesta arriba	(ezer inori) aldats egin
harina de otro costal	beste hariko ezpala
hecho polvo	kuku jota
hecho una sopa	amuarrain eginda blai bustita blai eginik mela-mela eginda
helárse(le) la sangre	odolak ur bihurtu odola gatzatu
hervir(le) la sangre en las venas	odola irakiten eduki
hijo de perra	ardi seme
hilar fino	saltsa mehe egin
hueso duro de roer	(inor) arroka gogorra gertatu
importar un bledo	kornadu baten ajolarik ez ukan
inventar la pólvora	kea asmatu
ir a lo suyo	(neure, heure, bere...) zortzikoan ibili
ir a parar	(halako) atarramentua atera
ir a parar a buen lugar	(ezer) lekutara joan
ir al fondo de la cuestión	madrera joan
ir al grano	harira etorri
ir al otro barrio	beste mundura joan
ir contra corriente	ur lasterraren kontra igeri egin
ir de bracete	satsetan joan
ir de capa caída	onenak eman malda behera ibili gain behera(n) joan handienaz aurrera joan
ir de la Ceca a la Meca	biderik bidarte ibili
ir de Málaga a Malagón	otsoari ihesi eta hartzak atzeman
ir hasta el fondo	hondarreraino etorri
ir la boca del lobo	otsoaren ahora joan
ir por lana y salir trasquilado	sari bila joan eta neke berriak aurkitu
ir tirando	hil artean bizi
ir viento en popa	haize alde joan ixurkia alde ukan
irse al traste	altrastetu
irse de la cabeza (algo)	gogotik erori
irse de la lengua	mingainetik joan
irse la cabeza	(ezerk) burua jo
irse por piernas	hanka altxatu hanka jokoa egin
írse(le) la fuerza por la boca	indarra sudurpean ukan
jugar a dos bandas	makila bi buruetatik atxiki
jugarse el cuello	burua apostu egin lepoa egin
juzgamundos	gibel jale
la carabina de Ambrosio	ahuntzaren gauerdiko eztula ahuntzen gauerdiko puzkerra astoaren arrantza atariko haizea
la descarnada	haragi gabeko agure sega handiduna
la fe del carbonero	ikazkinaren fedea
la hora de la verdad	senper ordua
la horma de (mi, tu, su...) zapato	(neure, heure, bere...) neurriko zapata
la ley del embudo	inbutuaren legea
la semana que no tenga viernes	haizerik ez den urtean oilo zuriak arrautza beltza egin orduko
la vuelta de la tortilla	fandangoaren buelta
labor de zapa	azpijane(t)an sator lan sator-lan
lágrimas de cocodrilo	krokodilaren kantua
lameculos	ipur-garbitzaile
lamer el culo	(inori) gibelaldean pot egin
las reglas del juego	plazako neurriak
leer la cartilla (a alguien)	demanda egin
levantar el ánimo	bihotza altxatu
levantar la liebre	erabia eraiki ihizia eraiki
levantar una polvareda	(ezerk) haro handiskoa egin
levantarse con el pie izquierdo	ezkerretik jaiki
limar asperezas	koskak berdindu
liquidar cuentas	kontuak garbitu
lisa y llanamente	argi eta garbi
llegar a la talla	(inoren) almazena berdindu
llegar a las manos